Arşimet Elyazmasının Kayıp Sayfası Fransa’da Bulundu

Silinip üzerine yeniden yazılmasına rağmen günümüze ulaşan ünlü Arşimet Elyazmasının kayıp bir sayfası, Fransa’daki bir müzede tespit edildi.

Antik çağdan günümüze ulaşan en önemli elyazmalarından biri olan Arşimet Elyazmasından (silinip üzerine yeniden yazılmış bu parşömen – palimpsest) uzun süredir kayıp olduğuna inanılan bir sayfa, bir araştırmacı tarafından Fransa’nın merkezindeki Blois şehrinin Güzel Sanatlar Müzesi’nde (Musée des Beaux-Arts) tespit edildi.

İlk analizler, sayfanın elyazmasının 123. sayfasına karşılık geldiğini ve Arşimet’in “Küre ve Silindir Üzerine” adlı incelemesinin I. Kitap, 39 ile 41. Önermelerini içeren bir pasajı barındırdığını doğruluyor.

Arşimet Elyazması, Syrakusalı Arşimet’in çeşitli incelemelerini içeren 10. yüzyıla ait bir Yunanca elyazmasıydı. Parşömenin bir bölümü, başka metinler yazmak üzere yeniden kullanılmak amacıyla Orta Çağ’da silinmişti. Bu geri dönüşüm uygulaması, son derece pahalı olan hayvan derisinden üretilen yazı malzemeleri için o dönemde yaygın bir pratikti. Önce Kudüs’te, ardından Konstantinopolis’te muhafaza edilen elyazması, 1906’da Johan Ludvig Heiberg’in girişimiyle fotoğraflarla belgelendi. Ardından Fransa’da özel bir koleksiyona girdi ve 1996’da Fransa Kültür Bakanlığı’nın izniyle ihraç edilerek açık artırmada şu anki sahibi olan özel bir koleksiyoncuya satıldı.

(İlgili: 12 Yaşındaki Çocuk Arşimet’in Ölüm Işınının Kopyasını Yaptı)

Şu anda ABD’deki Baltimore kentindeki Walters Sanat Müzesi’nde bulunan Arşimet Elyazması, uzun süre araştırmacılara yalnızca Johan Ludvig Heiberg’in 1906’da çektiği fotoğraflar aracılığıyla erişilebilir oldu. 2000’li yılların başında çok bantlı görüntüleme (multispektral) teknikleri, Arşimet’e ait önemli metinlerin yanı sıra daha önce bilinmeyen antik edebi ve felsefi eser parçalarını gün yüzüne çıkarmayı başardı. Ancak elyazması, şu anki sahibine ulaşmadan önce birkaç kez el değiştirdi. Bu süreçte, fotoğraflarda belgelenmiş üç sayfa kayboldu ve o zamandan beri kayıp kabul ediliyordu.

Blois’da bulunan sayfayı tespit eden kişi, Léon Robin Antik Düşünce Araştırma Merkezi’nde görevli Victor Gysembergh oldu. Kayıp sayfalar arasında yer alan bu sayfa, şu anda Danimarka Kraliyet Kütüphanesi’nde korunan Heiberg’in fotoğraflarıyla karşılaştırıldığında, bunun 123 numaralı sayfa olduğu kuşkuya yer bırakmayacak biçimde doğrulandı.

Sayfanın iki yüzünden birinde, geometrik diyagramların ve “Küre ve Silindir Üzerine” incelemesinin I. Kitap, 39 ile 41. Önermelerine ait bir pasajın üzerini kısmen bir dua metni örtüyor; metnin büyük bölümü hâlâ büyük ölçüde okunabiliyor. Diğer yüz ise 20. yüzyılda eklenmiş, Peygamber Daniel’i iki aslanla çevrili biçimde betimleyen bir tezhiple kaplı; bu tezhipin altındaki antik metin, geleneksel inceleme yöntemleriyle bugüne kadar erişilemez durumda.

Gerekli izinlerin alınmasına bağlı olarak araştırmacı, bir yıl içinde ilk görüntüleme çalışmalarını yürütmeyi planlıyor. Bu çalışmalarda, tezhipin altında gizlenen metni ortaya çıkarmak amacıyla çok bantlı görüntüleme yaklaşımı ile senkrotron tabanlı bir dizi X-ışını floresans analizinin birlikte kullanılması öngörülüyor.

Bu keşif, Arşimet Elyazmasının tamamının 2000’li yılların başında kullanılanlardan daha güçlü tekniklerle yeniden incelenmesine yönelik ilgiyi canlandırıyor. Amaç, ilk görüntüleme çalışmasında okunamayan sayfaların yeni bir okumasını gerçekleştirmek.

CNRS. 9 Mart 2026.

Makale: Victor Gysembergh et al. (2026). A leaf from the Archimedes palimpsest rediscovered in Blois. Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik.