Çin’de 160.000 Yıllık Gelişkin Taş Aletler Bulundu

Arkeologlar, Doğu Asya’da bilinen en eski saplı alet kanıtını ortaya çıkardı ve bu bulgu, daha önce kabul gören bir varsayımı sorgulatıyor.

Arkeologlar, günümüz Çin topraklarında yaşamış erken insanların en az 160.000 yıl önce gelişkin taş aletler kullandığını ortaya koydu.

Araştırma ekibi keşfe ilişkin açıklamasında, “Bu keşif, Asya’daki taş alet teknolojisinin bu dönemde Avrupa ve Afrika’nın gerisinde kaldığı algısına meydan okuyor” diyor.

Merkezi Çin’de, Henan eyaletinde yer alan ve 2017’de keşfedilen Xigou sahasında arkeoloji ekibi 2.600’den fazla taş alet kalıntısı buldu ve bunların bir kısmının “saplı” olduğunu, yani bir ahşap parçaya ya da başka bir tür sapa bağlandığını belirledi.

(İlgili: Çin’de Denisovalıların Yaptığı 300.000 Yıllık Ahşap Aletler Bulundu)

Ekip, Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışmada, “Saplı aletlerin tanımlanması, bildiğimiz kadarıyla Doğu Asya’daki kompozit aletlere dair en erken kanıtı sunuyor” diyor.

Araştırmacılar, Doğu Asya’da çok erken dönemlere uzanan alet kullanımını zaten biliyordu. Örneğin bölgedeki bilinen en eski ahşap aletler 300.000 yıl öncesine tarihleniyor. Ancak 2019-2021 yılları arasında kazılan yeni bulgular, saplı örneklerin gösterdiği üzere, iki malzemeden (taş + sap) oluşan bilinen en eski aletler.

Makalenin yazarlarından, Avustralya İnsan Evrimi Araştırma Merkezi direktörü Michael Petraglia, “Sapa geçirme, taş aletin bir sapa yerleştirilmesi veya bağlanması şeklinde yeni bir teknolojik yenilikti. Bu, kaldıraç etkisini artırarak ve delme gibi eylemler için daha fazla kuvvet sağlayarak aletin performansını iyileştirdi” diyor.

Aletlerin bitkisel malzemeleri işlemek için kullanılmış olduğu anlaşılıyor. Petraglia, “Taş aletlerin kenarlarındaki mikroskobik analizler, bitki malzemesine (muhtemelen odun ya da kamışa) karşı uygulanan delme eylemlerine işaret ediyor” diyor.

Ekip, açıklamasında, alet yapım tekniklerinin birkaç ara adım içerdiğini; planlama ve öngörüye dair kanıtlar taşıdığını belirtiyor.

Makalenin ortak yazarlarından arkeoloji profesörü Ben Marwick ise, aletleri hangi erken insan türünün ürettiğinin net olmadığını söylüyor.

Marwick, “Bu aletleri yapanların tam kimliği açık değil. Çünkü bu dönemde bölgede muhtemelen birden fazla hominin türü yaşıyordu. Dolayısıyla bu aletleri, örneğin Denisovalılar, Homo longi, Homo juluensis veya Homo sapiens üretmiş olabilir. Umarım gelecekteki çalışmalar fosil kalıntıları ya da DNA bulguları ortaya çıkarır ve bu ilginç soruyu aydınlatır” diyor.

Marwick, ayrıca pek çok buluntunun küçük boyutlu (50 milimetreden kısa) olmasına rağmen karmaşık tekniklerle üretildiğini vurguluyor. “Bunlar, önceki arkeolojik araştırmaların çoğunlukla basit yongalama yöntemleriyle üretilmiş büyük aletler bulduğu bir döneme ait. Dolayısıyla bulgularımız, karmaşık alet üretim stratejilerinin sanılandan daha erken ortaya çıktığını gösteriyor.”

Yeni keşfedilen aletler 160.000 ile 72.000 yıl öncesine tarihleniyor. Bu dönemde bölgedeki insanlar avcı-toplayıcı olarak yaşıyordu; fakat yaşam biçimlerine dair ayrıntılar belirsiz.

Makalenin ortak yazarlarından paleoantropolog Shi-Xia Yang, “Memeli kemiklerinin ve diğer kanıtların eksikliği, nasıl yaşadıklarını anlamayı zorlaştırıyor. Ancak en azından taş aletleri, davranışsal esnekliğin yüksek olduğuna ve yerel iklim ile kaynaklara başarılı bir uyum sağladıklarına işaret ediyor” diyor.

Doğu Asya’da taş aletler

Çalışma yazarlarına göre, bu bölge ve dönemden gelen gelişkin taş alet keşfi, erken dönem alet yapımına ilişkin köklü bir varsayımı tartışmaya açıyor.

Marwick, “Bulguların daha geniş önemi, Doğu Asyalı homininlerin yalnızca ‘muhafazakâr’ aletler ürettiği yönündeki yerleşik önyargıya meydan okumaları. Bu önyargı, Movius Hattı kavramı aracılığıyla yarım yüzyıldan uzun süre arkeolojiye egemen oldu” diyor.

“1940’larda ortaya atılan bu ‘hat’, Afrika ve Batı Avrasya’daki ‘ileri’ Aşölyen el baltası kültürleri ile Doğu Asya’daki ‘muhafazakâr’ satır-kıyıcı kültürleri arasında coğrafi bir ayrım olduğunu öne sürüyordu. Bu, Doğu Asya’yı kültürel bir ‘arka bahçe’ gibi resmeden bir anlatı yarattı. Burada homininlerin evrimsel olarak durağan olduğu düşünülüyordu.”

Live Science. 27 Ocak 2026.

Makale: Yue, JP., Song, GD., Yang, SX. et al. (2026). Technological innovations and hafted technology in central China ~160,000–72,000 years ago. Nat Commun 17, 615.