Bizimle Sevişmek Neandertallerin Sonunu Nasıl Getirdi?

Neandertallerin yeryüzünden nasıl silindiği hararetle tartışılan bir konu. Ancak olası açıklamalardan biri şu: Belki de hiç silinmediler.

Tıpkı tarihöncesi bir kurdun, bir kamp ateşinin etrafında artık yiyecek dilenmenin nasıl ters gidebileceğini hiç düşünememesi gibi, bizim türümüzle çiftleşen ilk Neandertaller de bunun ne kadar ağır sonuçlar doğuracağını hayal edemezdi. Bu eski homininlerin cinsel ilişkileri nihayetinde soylarının tükenmesine yol açmış olabilir.

Neandertallerin yeryüzünden nasıl silindiği hararetle tartışılan bir konu. Ancak olası açıklamalardan biri şu: Belki de hiç “silinmediler”. Bunun yerine, Homo sapiens ile tekrar tekrar çiftleşmeleri, genetik olarak “seyrelmelerine” neden olmuş olabilir. Yni onları adeta bünyemize kattık.

Bu, cinsellikle “hızlanan” çöküşün izlerini bugün hepimizde görmek mümkün. Ortalama olarak, günümüzde yaşayan Afrikalı olmayan herkesin genomunda yüzde 2 ile 4 arasında Neandertal DNA’sı bulunuyor. Ancak hepimiz aynı arkaik gen kombinasyonlarını taşımıyoruz. Hatta modern insan genomunun tamamında bulunan tüm Neandertal genlerini bir araya topladığınızda, Neandertal genomunun yarısından fazlasına karşılık gelen bir toplam elde edersiniz.

(İlgili: Bu Neandertaller Alpleri Geçerken Ayı Mağarası’na Sığınmış)

Yani başka bir deyişle, Neandertaller tamamen yok olmadı; insan türünün genetik yapısına katkıda bulunmaya devam ediyor. Peki madem bu kadar çok genlerini koruduk, neden Neandertaller de türler arası bu çiftleşmelerden bizim DNA’mızı miras alarak hayatta kalmadı?

Cevap şu: Aslında bir süreliğine bunu bir ölçüde yaptılar. İki tür birbiriyle karıştıkça, yalnızca insanla Neandertal arasında bir görünüme sahip melez nesiller üretmekle kalmadılar; hatta ortak bir kültür de oluşturmuş olabilirler. Örneğin Orta Doğu’da bu melezlerin birleşik bir defin geleneği geliştirdiği ve ölülerini gömen ilk homininler haline geldiği öne sürülüyor.

Neandertallerin asıl sorunu ise şuydu: Biz onlardan çok daha fazlaydık. Afrika’dan çıkarak Avrasya’ya göç eden Homo sapiens dalgaları peş peşe geldikçe, sayımızın onlarınkini katbekat aşmaya başladığı tahmin ediliyor.

Bu da şu anlama geliyordu: Çiftleşme devam ettikçe, melezlenmiş gen havuzu giderek ezici biçimde Homo sapiens genleriyle doldu. Neandertal DNA’sı ise giderek daha fazla seyreldi; ta ki bütün soy hattının genetik kimliği, sonraki kuşakların içinde silinip yok olana kadar.

Ama Pleistosen dönemi bu “kaçamakların” eski akrabalarımız için pişmanlıkla dolu olmasının tek nedeni bu değildi. Bazı araştırmacılar, birçok Homo sapiens geninin Neandertaller için aslında zararlı olabileceğini ve doğurganlıklarını ciddi biçimde zayıflatmış olabileceğini düşünüyor.

Örneğin, modern insan Y kromozomu Neandertal karşılığının yerini aldıkça, Neandertal erkeklerin kısır hale gelmiş olabileceği ileri sürülüyor. Başka araştırmalar ise insan genlerinin Neandertallerin kırmızı kan hücrelerinin oksijen bağlama eğilimini bozmuş olabileceğini ve bunun da hamilelik komplikasyonlarına yol açmış olabileceğini öne sürüyor.

Sonuç olarak, bir Homo sapiensle yatağa girmenin Neandertallerin yok oluşunun nedeni olup olmadığını kesin biçimde söyleyemeyiz; üstelik iklim değişikliği ve kaynak rekabeti gibi başka etkenlerin de rol oynamış olması çok muhtemel.

IFL Science. 23 Ocak 2026.