7.000 Yıl Önce Ölüler Gösterişli Başlıklarla Gömülmüş

Yeni bir araştırma makalesi, yaklaşık 7.000 yıl öncesine tarihlenen giysi ve mezar eşyalarına ait mikroskobik kalıntıları inceliyor.

Çalışma, İsveç’in güneyindeki Skåne bölgesinde yer alan Skateholm I ve II mezarlıklarına odaklandı; toplam 87 mezar değerlendirildi.

1980’lerde gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda, alandan taş nesnelerin yanı sıra hayvan kemikleri, boynuzlar ve dişler de çıkarıldı. Skateholm, Kuzey Avrupa’daki en önemli Mezolitik gömme alanlarından biri olarak kabul ediliyor.

Kuşların ve tüylerin önemi

Helsinki Üniversitesi’nin Animals Make Identities projesi, mezarlardan alınan toprak örneklerinde lifleri, kılları ve tüy parçacıklarını ayırt etmeyi sağlayan bir teknik geliştirdi. Yöntem, su destekli lif ayrıştırmaya dayanıyor. Mevcut çalışma, bu tekniği şimdiye kadarki en geniş ölçekte uygulayan ilk araştırma niteliğinde; toplamda 35 mezar bu yöntemle incelendi.

(İlgili: Neolitik Köyde Avcı Toplayıcılarla İlişkili Başlık Bulundu)

Çalışmadaki analizleri yürüten arkeolog Tuija Kirkinen’e göre teknik, yalnızca mezarlara değil, her türlü arkeolojik malzemeye uygulanabilir. Kirkinen, mikroarkeoloji ve organik maddi kültür, özellikle lifler, kıllar ve tekstiller alanında uzman.

“Teknik iyi çalışıyor. Mikroskobik tüy ve kıl parçacıklarını tür düzeyinde tanımlamak zor ve analiz yönteminin bu yönü hâlâ geliştirilebilir.”

Projenin genel yürütücüsü ve çalışmaya katkı sunan Prof. Kristiina Mannermaa ise, “Bu çalışma kuşların ve tüylerinin önemini vurguluyor ve son derece ilgi çekici yeni bilgiler üretiyor” diyor.

Mezolitik giyime dair bilgi artıyor

Kirkinen’e göre Mezolitik giyime dair bilgiler oldukça sınırlı; oysa uygun koşullarda İskandinavya ve Finlandiya’yı kapsayan Fennoskandiya’da iskelet kalıntıları ve kemikten yapılmış nesneler korunabiliyor.

“Genel olarak kürk, bitkisel lifler ve diğer yumuşak organik malzemeler ancak sualtı alanları ya da buzullar gibi özel koşullarda ele geçirilebildi. Örneğin Avusturya sınırı yakınlarında İtalyan Alpleri’nde bulunan Ötzi’nin kürk giysileri o kadar iyi korunmuştu ki kıyafetini yeniden canlandırmak mümkün oldu. Bizim yöntemimizle, korunma koşullarının zayıf olduğu bölgelerde bile mikroskobik lifleri bulmak mümkün.

Araştırma, Skateholm’da gömülen ölülerin giydirilmesinde sucul kuşların derilerinin yanı sıra sansargillerin (mustelidler), kedigillerin ve diğer kürk hayvanlarının postlarının kullanıldığını gösteriyor.

Kürk ve tüyden ayakkabılar

Mezarlarda temsil edilen büyük memeliler arasında bir geyik ve bir geviş getiren tür (yaban öküzü ya da Avrupa bizonu) da vardı. Baş çevresinde bulunan şahin ya da kartal tüyleri, baykuş tüyleri ve küçük kürk hayvanlarına ait kıllar, ölülerin çoğunun etkileyici başlıklar taktığına işaret ediyor.

Daha önce “boş” kabul edilen, yani iskeletlere eşlik eden herhangi bir nesne bulunmadığı düşünülen mezarlarda bile kürk ve tüy kalıntılarına rastlandı.

Bu tür mezarlardan birinde, 60 yaşın üzerindeki bir kadının ayakları çevresinde; gelinciğe ait kış kürkünden beyaz bir kıl, kahverengi bir kedigil kılı ve bir kuş tüyüne ait parçacıklar tespit edildi. Bu da kadının kürkten, tüyden ya da kuş derisinden yapılmış, çok renkli bir ayakkabı giyiyor olabileceğini düşündürüyor.

University of Helsinki. 24 Şubat 2026.

Makale: Kirkinen, T., Larsson, L. & Mannermaa, K. (2026). Waterbirds, mustelids and bast fibres – evidence of soft organic materials in the Late Mesolithic Skateholm I and II cemeteries, Sweden. Archaeol Anthropol Sci 18, 56.