2.000 Yıllık İskit Mezarında Zehirli Pigment Bulundu

Ukrayna’da Chervony Mayak mezarlığında 2.000 yıl önce gömülmüş kadınlara ait mezarda kırmızı renkte zincifre parçaları keşfedildi.

Bu bulgu, Geç İskit topluluklarının bu zehirli pigmenti çürümeyi yavaşlatmak ya da mikropları etkisizleştirmek amacıyla kullanmış olabileceğini düşündürüyor.

Dinyeper Nehri’nin sağ kıyısında bulunan Chervony Mayak mezarlığı, MÖ 2. yüzyıldan MS 3. yüzyılın ortalarına kadar varlığını sürdüren bir Geç İskit kültürünün parçasıydı.

Bu kültürün üyeleri, iskelet gömme ritüellerini çukur, niş ve katakomplu mezarlarda gerçekleştiriyordu. Toplu gömütler yaygındı; bazı mezarlarda üst üste dizilmiş bir düzineye kadar iskelet bulunurken, Kırım Yarımadası’nda keşfedilen bir mezarda en az 125 birey tespit edilmişti.

(İlgili: İskitlerin Demir Eserlerinde Yüksek Teknolojik Bilgi Ortaya Çıktı)

Mezarlık ilk kez 1975’te araştırıldı. O tarihten bu yana farklı kurumların yürüttüğü çalışmalar, toplam 177 mezarı ortaya çıkardı. Bunların üçünde, Kiev’deki Ukrayna Ulusal Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü’nden Prof. Dr. Oleksandr Symonenko liderliğindeki ekip, canlı kırmızı renkli topaklar belirledi.

Yapılan analizler ve Antiquity dergisinde yayımlanan sonuçlar, pigmentin zincifre olduğunu doğruladı. Zincifre, yoğun kırmızı rengi ve toksik özellikleriyle bilinen bir cıva sülfür bileşiği. Bu çalışma, Geç İskit kültüründe zincifre kullanımının arkeometrik yöntemlerle doğrulandığı ilk belgelenmiş örnek olma niteliğini taşıyor.

Dr. Beata Polit, “Geç İskit kültürüne atfedilen mezarlarda kırmızının çeşitli tonlarında pigmentler bulunmuştu. Ancak bunlar nadiren özel ekipmanla yapılan arkeometrik analizlere tabi tutuluyor. Analiz için uygun örneklere, doğru ekipmana ve gerekli bilgi birikimine sahip uluslararası bir ekip oluşturmuş olmamız büyük şanstı” diyor.

Söz konusu mezar odasında iki kadın gömülüydü: biri 18–20, diğeri 35–45 yaşlarındaydı. Daha yaşlı kadının kafatası ve üst göğüs bölgesinin yakınında üç zincifre parçası bulundu. Kap parçası kırıkları, bronz küpeler ve boncuklar, mezarı MS 1. yüzyıl ile 2. yüzyılın ilk yarısına tarihlendiriyor.

Polit, kadınların kısa bir zaman aralığında gömüldüğünü; ikinci gömüt için mezar yeniden açıldığında, ilk gömülen kadının bedeninin girişten alınarak mezar odasının duvarına doğru kaydırıldığını belirtiyor. Onun yakınındaki zincifre parçalarının küçük olması ve kafatası ile kaburgalara yakın konumunun oldukça yaygın bir örüntü göstermesi, kırmızı pigmentin cenaze ritüellerinde belirli bir işleve sahip olabileceğini düşündürüyor.

Zincifrenin Geç İskit mezarlarındaki tam amacı henüz net değil; fakat arkeologlara göre yerleştirilme biçimi kasıtlı görünüyor. Sülfür içeren pigmentler, antibakteriyel bir etki göstermiş olabilir.

Polit, “Başka bir ölüyü gömmek için mezarın açılması gerekiyordu ve mezar odasında şüphesiz çeşitli mikroplar vardı; bazıları çok zararlıydı. Buna güçlü, rahatsız edici bir koku da eşlik ediyordu. Daha fazla beden eklenen mezarlar bağlamında pigmentin bakterileri nötralize etmek ya da bedenin çürümesini yavaşlatmak için kullanılmış olması mümkün. Elbette bu yalnızca bir hipotez” diyor.

Ayrıca bazı mezarlarda az sayıda pigment parçası bulunmasının, zincifrenin sembolik ya da koruyucu amaçlarla kullanılmış olabileceğine işaret edebileceğini ekliyor. Polit’e göre kimi zaman kapların ya da kabukların içinde bulunan pigmentler kozmetik olarak veya boya yapımında kullanılmak üzere de değerlendirilmiş olabilir.

“O dönemin insanları, sezgisel olarak ya da deneyimle bazı minerallerin, bitkilerin ve diğer maddelerin bedene zarar verebileceğini mutlaka fark etmişti; fakat toksisiteleri hakkında bilimsel bir bilgiye sahip olduklarını sanmıyorum.”

Science in Poland. 1 Ocak 2026.

Makale: Dzneladze, O., Sikoza, D., Symonenko, O., Polit, B., Czech-Błońska, R., Miśta-Jakubowska, E., & Siuda, R. (2025). Mysterious red: cinnabar from the Chervony Mayak burial ground, Ukraine. Antiquity, 99(406).