1.400 Yıl Önce Nubialılar Çocukların Yüzüne Dövme Yapıyordu

Hıristiyanlık dönemine ait Nubia’daki bir arkeolojik alanda, yüz dövmeleri olan çocuklara ait bir düzineden fazla mumya bulundu.

Arkeologlar, Sudan’daki mumyalanmış bedenleri incelerken, Nil Vadisi bölgesinde 1.400 yıl önce 18 aylık kadar küçük çocuklara yüz dövmeleri yapıldığını ortaya çıkardı. Dahası, bu uygulama Nubia olarak bilinen bölgeye Hıristiyanlığın giriş yaptığı döneme denk geliyor.

Çalışmanın başyazarı arkeolog Anne Austin, “Eğer dövmeler, taşıyan kişinin Hıristiyan inancının bir simgesiyse, ebeveynler için çocuklarını Hıristiyan olarak işaretlemenin kalıcı yollarını oluşturmak önemli olmuş olabilir” diyor.

Austin ve meslektaşları, günümüz Sudan’ında bulunan üç arkeolojik alandan toplam 1.048 mumyalanmış insan kalıntısını inceledi ve her yaş ve cinsiyetten 27 kişide dövme izlerine dair kanıtlar belgeledi.

Dövme yaptırmak, insanlık tarihinde çok eski bir uygulama. Dövmelere ilişkin en eski arkeolojik kanıtlardan bazıları, Alpler’de bulunan ve çok iyi korunmuş 5.300 yıllık bedeni üzerinde 61 dövme bulunan “Buz Adam” Ötzi’de görülebilir. Ayrıca 5.000 yıl öncesine ait Mısır mumyalarında, 2.300 yıl öncesine ait Sibirya mumyalarında ve 1.200 yıl öncesine ait Peru mumyalarında da erken dönem dövmeler bulundu. Ancak bu örneklerin hepsi yetişkinlere aitti; dövmeli çocuklara çok daha nadir rastlanıyor.

(İlgili: Ortaçağ Nubiası’ndan Birinin Ayağında Dini Dövme Bulundu)

Yeni çalışmada araştırmacılar, kuzey Sudan’daki Kulubnarti adlı Hıristiyanlık dönemi yerleşiminde dövme uygulamasına dair kapsamlı örnekler tespit etti. Alandaki iki mezarlık MS 650 ile 1000 yılları arasında kullanılmıştı. Araştırmacılar, çıplak gözle seçilemeyen dövmeleri ortaya çıkarabilen ve derinin içine nüfuz eden kızılötesi ışıkla mikroskobi kullanarak, kesin dövmeleri olan 17 kişi ve solmuş olabilecek dövmeleri bulunan 6 kişi belirledi.

Kulubnarti’de gömülü kişilerin dövmelerinin vücudun neresinde bulunduğunu incelerken araştırmacılar sıra dışı bir örüntü fark etti. İki kişinin sırtında dövme vardı; geri kalanların dövmeleri ise alın, şakak, yanak ya da kaşlarda yer alıyordu. Yüz dövmeleri arkeolojik kayıtlarda zaten görece nadir; fakat araştırmacılar daha da ender görülen bir uygulamaya rastladı: çocukların dövme yaptırması.

Çalışmada belirtildiğine göre Kulubnarti’de dövmesi tespit edilen kişilerin çoğu 11 yaş altındaki çocuklardı; kesin dövmeleri bulunan en küçük birey ise 18 aylıktı. Hatta 3 yaşında bir kız çocuğunda, bir dövmenin doğrudan başka bir dövmenin üzerine yapılmış olduğu görüldü. Bu da küçük çocuklara tekrar tekrar dövme yapıldığını düşündürüyor.

Dövmeler, kümelenmiş noktalar ve kısa çizgilerden oluşuyordu. En sık görülen desen, kişinin alnına baklava düzeninde dövülmüş dört noktadan ibaretti. Austin’e göre bu, bir Hıristiyan haçını temsil ediyor olabilir. Austin, “Eğer Kulubnarti’de dövme, Hıristiyanlığın bir işareti olarak kullanılıyorsa, bunun bir tür vaftizin parçası olması tamamen mümkün” diyor.

Ancak araştırmacılar, mezarlıkta görülen yaygın çocuk dövmesi uygulaması için başka bir olasılığı da araştırıyor.

Austin, “Eğer ebeveynler çocuklarına koruma ya da tıbbi nedenlerle dövme yaptıysa, küçük çocuklarda dövme oranının yüksek olması, Kulubnarti’de insanların olağandışı derecede fazla sağlık sorunu yaşadığını gösterebilir” diyor.

Çalışmaya göre alın dövmeleri, ebeveynlerin çocuklarını baş ağrısı ya da yüksek ateşten koruma girişimini temsil ediyor olabilir. Her ikisi de Nil Vadisi’nde uzun bir geçmişi olan sıtma nöbetlerinde sıkça görülen belirtiler.

Ekip ayrıca, dövme izlerinin biçimine dayanarak, Nubialıların dövmeleri iğneyle değil büyük olasılıkla bıçakla yaptıklarını belirledi.

Austin, dövmeler yalnızca süs amaçlı bile olsa, geçmişteki insanları bu uygulama nedeniyle hızlıca yargılamamak gerektiğini söylüyor.

Austin, “Kulubnarti’deki muhtemelen oldukça hızlı yapılan dövmeler, yürümeye yeni başlayan bir çocuğun kulağını delmekten ya da yenidoğan bebekleri sünnet etmekten daha ‘aşırı’ görünmüyor” diyor..

Live Science. 19 Aralık 2025.

Makale: A. Austin, B.J. Baker, & T.M. Jovanović. 2025. Revealing tattoo traditions in ancient Nubia through multispectral imaging, Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 122 (51)